من الموادّ الجسماني الهيولاني ، مع أنّه يتبدّل عليه في كلّ آن . حكم تجدّد و سيلان و انقلاب و حركت ، فقط بر ظاهر انسان حاكم نيست ، بلكه منازل نفس و مظاهر باطنى آن از قلب و دماغ و وسايط بين مقام ذات و كرسى ذات و عرش استيلا و استوا و معسكر قواى نفس و جنود آن ، محكوم به حكم سيلان و به تبع ، باطن نفس به سوى آخرت سير مىنمايد و اين تبدلات ، با بقاى اصل بدن و شخص كه به تشخص و هذيّت نفس متشخص است ، منافات ندارد و اين بدن همان طورى كه در اطوار وجود شخص در دنيا از مقام جنينى تا مقام كهولت به تبع وحدت و تشخص نفس ، باقى است با آن كه يك آن به حكم حركت جبلّى ثبات و بقا ندارد ، در اطوار و نشآت بعد از دنيا نيز باقى است و محشور در برزخ ، نفس انسانى است با بدن مناسب آن و از جهت بقا و تشخص و وجود تبعى تابع اطوار نفس ، بين بدن موجود در برزخ و بدن موجود در آخرت و بدن متبدل سيّال در مراتب و درجات عمر و عروض اطوار و حالات متوارد بر بدن در عالم حركات و استحالات ، فرقى موجود نمىباشد . و وجود سارى متحرك از اول صباوت تا آخر درجات جوانى و پيرى ، ملاك تحقق ماهيت انسان خارجى است و حقيقت هر شىء ، همان نحوهء وجود خاص اوست و يا نحوهء تعين آن در علم حق - بنابر مذهب اهل اللّه - و تشخص هر ماهيت و حقيقتى - مثل انسان موجود به وجود جزئى خارجى - عين وجود آن شىء است نه امرى زايد بر آن ، كما ذكره المؤلّف النحرير في الأصل الأوّل و المقدمة الثانية . و از آن جايى كه فرد خاص خارجى انسان كه مبدأ وجود آن ، مقام استقرار در رحم ، و منتهاى وجود آن ، حشر الى اللّه و تحقق به وجود اخروى است ، اين مراحل را از ناحيهء سير الى اللّه و رجوع به آخرت كه با حركت اشتدادى و استكمالات جوهرى ملازم است به پايان رسانيده است ، و از آن جايى كه اصالت ، حق وجود است و وجود ، قابل تشكيك است ، وجود در مراحل اشتداد باقى است و حدود آن متغير و متميز است ؛ عالم برزخ و جهان بعد از موت از عالم ماده و جهان ناسوت و گيتى اكمل است و عالم آخرت از عالم برزخ . و شخص واحد به